Giáo án Bài 1 Ngữ văn 11 Kết nối tri thức (năng lực số)

BÀI 1: CÂU CHUYỆN VÀ ĐIỂM NHÌN TRONG TRUYỆN KỂ (11 tiết)
GIỚI THIỆU TRI THỨC NGỮ VĂN VÀ NỘI DUNG BÀI HỌC I. MỤC TIÊU 1. Về kiến thức
- Phân tích và đánh giá được chủ đề, tư tưởng, thông điệp của văn bản; phân tích
được một số căn cứ để xác định chủ đề.
- Viết được một văn bản nghị luận về những đặc điểm trong cách kể của tác giả một tác phẩm truyện.
- Biết thuyết trình (giới thiệu, đánh giá) về nghệ thuật kể chuyện của một tác phẩm truyện.
- Biết nhận diện và vận dụng ngôn ngữ nói, ngôn ngữ viết. 2. Về năng lực
- Biết làm: bài nghị luận về một đoạn trích văn xuôi, về 1 ý kiến bàn về văn học;
- Thông thạo: các bước làm bài nghị luận - Năng lực số:
+ 1.1.NC1b: HS áp dụng kỹ thuật tìm kiếm để tra cứu khái niệm truyện ngắn hiện
đại, câu chuyện, truyện kể, điểm nhìn; biết đối chiếu thông tin từ SGK với nguồn số tin cậy.
+ 1.3.NC1a: HS thao tác, lưu trữ và truy xuất ghi chú học tập về tri thức truyện kể
trên bảng số/bản đồ tư duy số.
+ 6.3.NC1a: HS đánh giá độ chính xác, tin cậy của gợi ý do công cụ AI tạo ra khi
giải thích thuật ngữ văn học. 3. Về phẩm chất
- Sống có khát vọng, có hoài bão và thể hiện được trách nhiệm với cộng đồng.
- 4.2.NC1a: HS áp dụng các cách bảo vệ dữ liệu cá nhân, không nhập thông tin
riêng tư khi sử dụng công cụ số/AI trong học tập.
II. TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
Tổ chức thực hiện Sản phẩm
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu khái 1. Truyện ngắn hiện đại
niệm truyện ngắn trả lời.
Truyện ngắn hiện đại là thể loại tự sự cỡ
- 2.4.NC1a: GV tổ chức cho HS nhỏ, ở đó, sự ngắn gọn được nhìn nhận là
hoàn thành bảng K-W-L/bản đồ một đặc trưng nổi bật, phản ánh nét riêng của
tư duy số về truyện ngắn hiện đại; tư duy thể loại. Truyện ngắn thường chỉ xoay
HS đề xuất công cụ hợp tác phù quanh một, hai tình huống diễn ra trong
hợp như Padlet, Google Docs khoảng thời gian, không gian hạn chế. Tuy hoặc Canva.
nhiên, những lát cắt đời sống này lại giàu sức
khơi gợi, có thể gây ấn tượng mạnh đối với
- 6.3.NC1a: HS đặt câu hỏi cho
người đọc. Do dung lượng bị giới hạn,
AI về khái niệm điểm nhìn, lời
truyện ngắn đòi hỏi sự chắt lọc, dồn nén của
người kể chuyện, lời nhân vật;
các chi tiết và việc vận dụng bút pháp chấm
sau đó đánh giá, đối chiếu với phá trong trần thuật. SGK trước khi ghi nhận.
2. Câu chuyện và truyện kể - HS trả lời.
- Câu chuyện là nội dung của tác phẩm tự sự
bao gồm nhân vật, bối cảnh và sự kiện được
sắp xếp theo trật tự thời gian.
- Truyện kể gắn liền với câu chuyện nhưng
không đồng nhất: nó bao gồm các sự kiện
được tổ chức theo mạch kể của văn bản tự
sự, gắn liền với vai trò của người kể chuyện,
hệ thống điểm nhìn và lớp lời văn nghệ
thuật. Chú ý đến truyện kể tức là chú ý đến
cách câu chuyện được kể như thế nào.
3. Điểm nhìn trong truyện kể
- Để câu chuyện được kể ra, nhất thiết phải
có người kể chuyện (tức người biết, nhìn
- GV hướng dẫn tìm hiểu khái
thấy và kể lại câu chuyện ấy). Người kể
niệm câu chuyện và truyện kể.
chuyện bao giờ cũng kể câu chuyện từ điểm - HS trả lời.
nhìn nhất định, được hiểu là vị trí để quan
sát, trần thuật, đánh giá.
- Có thể phân chia điểm nhìn trong tác phẩm
tự sự thành nhiều loại khác nhau như: điểm
nhìn của người kể chuyện và điểm nhìn của
nhân vật được kể; điểm nhìn bên ngoài và
điểm nhìn bên trong; điểm nhìn không gian
và điểm nhìn thời gian;…
4. Lời người kể chuyện và lời nhân vật
- Lời người kể chuyện gắn với ngôi kể, điểm
nhìn, ý thức và giọng điệu của người kể
- GV hướng dẫn tìm hiểu khái chuyện.
niệm điểm nhìn trong truyện kể.
- Lời nhân vật là ngôn ngữ độc thoại hay đối - HS trả lời.
thoại gắn với ý thức, quan điểm, giọng điệu của chính nhân vật.
- Trong văn bản tự sự, đặc biệt ở các thể loại
tự sự hiện đại, lời người kể chuyện và lời
nhân vật có khả năng kết nối, cộng hưởng,
giao thoa với nhau tạo nên một số hiện tượng
đặc biệt về lời văn như lời nửa trực tiếp, lời
độc thoại nội tâm, lời nhại,…
5. Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết
- Ngôn ngữ nói (còn gọi là khẩu ngữ) là
ngôn ngữ âm thanh, được tiếp nhận bằng
thính giác. Ngôn ngữ nói gắn liền với hoạt
động giao tiếp của con người trong đời sống
thường nhật như trò chuyện ở gia đình, nhà
- GV hướng dẫn tìm hiểu khái trường, nhà máy, công sở,…; phát biểu trong
niệm lời người kể chuyện và lời giờ học, cuộc họp, hội thảo; trao đổi khi mua nhân vật.
bán ở chợ, siêu thị;…
- Ngôn ngữ viết là ngôn ngữ được thể hiện
bằng chữ viết, được dùng trong sách, báo,
văn bản hành chính, thư từ,… Ngôn ngữ viết
tồn tại trong các văn bản xuất hiện dưới
nhiều hình thức vật thể khác nhau: bản viết
tay, bản đánh máy, bản in, bản chữ nổi dành cho người khiếm thị,…
- 1.3.NC1a: Sản phẩm học tập được lưu
trong bảng/bản đồ tư duy số, sắp xếp theo
các mục: truyện ngắn hiện đại, câu chuyện -
truyện kể, điểm nhìn, lời kể, ngôn ngữ nói - viết.
- GV hướng dẫn tìm hiểu khái