Giáo án Bài 2 Ngữ văn 11 Kết nối tri thức (năng lực số)

BÀI 2: CẤU TỨ VÀ HÌNH ẢNH TRONG THƠ TRỮ TÌNH (11 tiết)
GIỚI THIỆU TRI THỨC NGỮ VĂN VÀ MỤC TIÊU BÀI HỌC I. MỤC TIÊU 1. Về kiến thức
- Đánh giá được giá trị thẩm mĩ của một số yếu tố trong thơ như ngôn từ, cấu tứ,
hình thức bài thơ được thể hiện trong văn bản; nhận biết và phân tích được vai trò
của yếu tố tượng trưng trong thơ.
- Phân tích và đánh giá được tình cảm, cảm xúc và cảm hứng chủ đạo của người
viết thể hiện qua văn bản thơ; phát hiện được các giá trị văn hóa, triết lí nhân sinh từ văn bản thơ.
- Nhận biết và phân tích được một số đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ văn học. Phân
tích được tính đa nghĩa của ngôn từ trong tác phẩm văn học.
- Nhận biết được đặc điểm và tác dụng của một số hiện tượng phá vỡ những quy
tắc ngôn ngữ thông thường.
- Viết được văn bản nghị luận về một bài thơ: tìm hiểu cấu tứ và hình ảnh của tác phẩm.
- Biết giới thiệu về một tác phẩm nghệ thuật theo lựa chọn cá nhân. 2. Về năng lực
- Năng lực phân tích văn bản thơ.
- Năng lực tạo lập văn bản. - Năng lực số:
+ 1.1.NC1b: HS áp dụng kỹ thuật tìm kiếm để tra cứu khái niệm cấu tứ, tứ thơ, yếu
tố tượng trưng, ngôn ngữ văn học trong môi trường số và biết lựa chọn từ khóa phù hợp.
+ 1.2.NC1a: HS đánh giá độ tin cậy của nguồn dữ liệu số khi tìm hiểu tác giả, tác
phẩm thơ trữ tình và các khái niệm lí luận văn học.
+ 1.3.NC1a: HS thao tác, sắp xếp, lưu trữ ghi chú học tập về cấu tứ và hình ảnh thơ
trên bảng số/bản đồ tư duy số để dễ dàng truy xuất.
+ 6.3.NC1a: HS đánh giá độ chính xác, tin cậy của gợi ý do công cụ AI tạo ra khi
giải thích thuật ngữ cấu tứ, hình ảnh tượng trưng, ngôn ngữ văn học. 3. Về phẩm chất
Biết sống hòa đồng với con người, thiên nhiên; biết trân trọng những nỗi buồn
trong sáng vốn thể hiện tình cảm gắn bó sâu nặng với cuộc đời.
- 4.2.NC1a: HS áp dụng các cách bảo vệ dữ liệu cá nhân, không nhập thông tin
riêng tư khi sử dụng công cụ số/AI trong hoạt động đọc, viết, nói và nghe.
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC, HỌC LIỆU
1. Học liệu: Sách giáo khoa, sách giáo viên, phiếu học tập, học liệu số gồm phiếu
học tập trực tuyến, kho văn bản thơ, video/âm thanh đọc thơ, bảng tương tác và
công cụ AI hỗ trợ gợi ý câu hỏi học tập.
2. Thiết bị: Máy chiếu, bảng, thiết bị có kết nối Internet, tài khoản lớp học số và
phương án xử lí lỗi kĩ thuật khi khai thác học liệu số.
III. TIẾN TRÌNH BÀI DẠY
Tổ chức thực hiện Sản phẩm
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu khái niệm 1. Cấu tứ tượng trưng trong thơ. cấu tứ trong thơ.
- Cấu tứ là một khâu then chốt, mang
- 2.4.NC1a: GV tổ chức cho HS hoàn
tính chất khởi đầu của hoạt động sáng
thành bảng K-W-L/bản đồ tư duy số về tạo nghệ thuật nói chung và sáng tạo
cấu tứ, yếu tố tượng trưng, ngôn ngữ
thơ nói riêng. Trong lĩnh vực thơ, cấu
văn học; HS đề xuất công cụ hợp tác
tứ gắn liền với việc xác định, hình
phù hợp như Padlet, Google Docs hoặc dung hướng phát triển của hình tượng Canva.
thơ, cách triển khai bài thơ, sao cho
toàn bộ nhận thức, cảm xúc, cảm giác
- 6.2.NC1b: HS đặt câu hỏi cho AI theo
mẫu: "Hãy giải thích khái niệm cấu tứ
của nhà thơ về một vấn đề, đối tượng,
trong thơ bằng ví dụ ngắn"; sau đó đối sự việc nào đó có thể được bộc lộ chân
chiếu với SGK trước khi ghi nhận.
thực, tự nhiên, sinh động và trọn vẹn nhất. - HS trả lời
- Sản phẩm của hoạt động cấu tứ trong
thơ là tứ thơ (thường được gọi đơn giản
là tứ). Tứ đưa bài thơ thoát khỏi sơ đồ
ý khô khan, trừu tượng để hiện diện
như một cơ thể sống. Nhờ có tứ, tổ
chức của bài thơ mới trở nên chặt chẽ,
mọi yếu tố cấu tạo đều liên hệ mật thiết
với nhau và đều hướng về một ý tưởng
– hình ảnh trung tâm. Mỗi bài thơ
thường có một cách cấu tứ và một cái
tứ riêng. Chú ý tìm hiểu vấn đề này là
điều có ý nghĩa quan trọng trong việc
đọc hiểu thơ, nhìn ra những phát hiện
độc đáo của nhà thơ về con người, cuộc
sống và đánh giá đúng phẩm chất nghệ thuật của bài thơ.
- Vì mối liên hệ nhân quả tất yếu giữa
cấu tứ và tứ trong nhiều trường hợp,
người ta đã đồng nhất hai khái niệm
này. Lúc đó, có thể xem “tìm hiểu cấu
tứ của bài thơ” và “tìm hiểu tứ thơ của
bài thơ” là hai hình thức diễn đạt khác
nhau về cùng một ý (nội dung).
2. Yếu tố tượng trưng trong thơ
- Trong lĩnh vực sáng tác văn học –
nghệ thuật nói chung, sáng tác thơ ca
nói riêng, thuật ngữ tượng trưng trước
hết được dùng để chỉ một loại hình
ảnh, hình tượng mang tính đặc thù. Ở
đó, người nghệ sĩ thường sử dụng các
hình ảnh, sự vật có thể tri giác được
hay các câu chuyện cụ thể để diễn tả
hoặc gợi lên cảm nhận sâu xa về những
vấn đề có ý nghĩa bao trùm và mang
tính bản chất. Thuật ngữ này thường
xuất hiện trong các kết hợp từ: hình
ảnh, hình ảnh tượng trưng; yếu tố
tượng trưng; tính chất tượng trưng; chủ nghĩa tượng trưng,…
- Trước một hình ảnh, hình tượng chứa
đựng nhiều tầng nghĩa và gợi lên
những cảm nhận đa chiều, người ta có
căn cứ để nói đến sự hiện diện của yếu
tố tượng trưng. Yếu tố tượng trưng
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu khái niệm đóng vai trò quan trọng trong việc tạo
yếu tố tượng trưng trong thơ.
nên tính chất tượng trưng của bài thơ. - HS trả lời
- Mọi hình ảnh, hình tượng thơ, xét từ