Giáo án Bài 5 Ngữ văn 11 Kết nối tri thức (năng lực số)

BÀI 5: NHÂN VẬT VÀ XUNG ĐỘT TRONG BI KỊCH
GIỚI THIỆU TRI THỨC NGỮ VĂN VÀ NỘI DUNG BÀI HỌC I. MỤC TIÊU
1. Về mức độ/ yêu cầu cần đạt
- Nhận biết và phân tích được một số yếu tố của bi kịch như: xung đột, hành động,
lời thoại, nhân vật, cốt truyện, hiệu ứng thanh lọc.
- Phân tích được các chi tiết tiêu biểu, đề tài, câu chuyện, sự kiện, nhân vật và mối
quan hệ của chúng trong tính chỉnh thể của tác phẩm; nhận xét được những chi tiết
quan trọng trong việc thể hiện nội dung văn bản.
- Viết được báo cáo nghiên cứu về một vấn đề tự nhiên hoặc xã hội; biết sử dụng
các thao tác cơ bản của việc nghiên cứu; biết trích dẫn, cước chú, lập danh mục tài
liệu tham khảo và sử dụng các phương tiện hỗ trợ phù hợp.
- Trình bày được báo cáo kết qủa nghiên cứu về một vấn đề đáng quan tâm; biết sử
dụng kết hợp phương tiện ngôn ngữ với phương tiện phi ngôn ngữ để nội dung
trình bày được rõ ràng, hấp dẫn. 2. Về năng lực a. Năng lực chung
Hình thành năng lực làm việc nhóm, năng lực gợi mở,…
b. Năng lực đặc thù
- Năng lực cảm thụ phân tích văn bản văn học.
- Năng lực tạo lập văn bản: viết báo cáo nghiên cứu về vấn đề tự nhiên hoặc xã hội.
- Năng lực nói và nghe: trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu. c. Năng lực số
- 1.1.NC1b: HS áp dụng kỹ thuật tìm kiếm để tra cứu khái niệm bi kịch, nhân vật,
xung đột và hiệu ứng thanh lọc trong bi kịch bằng từ khóa phù hợp.
- 1.2.NC1a: HS đánh giá độ tin cậy của nguồn dữ liệu số khi tìm hiểu thể loại bi
kịch, tác giả, tác phẩm và bối cảnh văn hóa liên quan.
- 1.3.NC1b: HS triển khai việc sắp xếp, lưu trữ ghi chú học tập Bài 5 trong hồ sơ
học tập số theo các mạch đọc, viết, nói và nghe.
- 6.3.NC1a: HS đánh giá độ chính xác, tin cậy của gợi ý do công cụ AI tạo ra khi
giải thích khái niệm nhân vật, xung đột và hiệu ứng thanh lọc. 3. Về phẩm chất
- Biết sống có mục đích, có khát vọng cống hiến, làm chủ được bản thân và biết
vượt lên mọi trở ngại.
- Chăm chỉ, tự giác học tập, tìm tòi và sáng tạo
II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
1. Chuẩn bị của giáo viên
- Giáo án, tài liệu tham khảo, kế hoạch bài dạy
- Phiếu học tập, trả lời câu hỏi
- Bảng giao nhiệm vụ cho HS hoạt động trên lớp
- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho HS ở nhà
- Học liệu số gồm văn bản, hình ảnh/tư liệu minh họa, phiếu học tập trực tuyến,
bảng tương tác và công cụ AI hỗ trợ gợi ý câu hỏi học tập.
2. Chuẩn bị của học sinh
- SGK, SBT Ngữ văn 11, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi.
- HS chuẩn bị thiết bị có kết nối Internet, tài khoản lớp học số và phương án
lưu/nộp sản phẩm học tập theo hướng dẫn của GV.
III. TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
HOẠT ĐỘNG CỦA GV - HS
DỰ KIẾN SẢN PHẨM
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu về bi 1. Bi kịch kịch.
Bi kịch là một thể loại thuộc về kịch.
- 2.4.NC1a: GV tổ chức cho HS hoàn Thông qua sự dàn cảnh, luôn chuyển
thành bảng K-W-L/bản đồ tư duy số về lời đối thoại, độc thoại, hành động của
bi kịch, nhân vật và xung đột; HS đề nhân vật trên sân khấu, bi kịch tập
xuất công cụ hợp tác phù hợp.
trung diễn tả những xung đột hệ trọng,
- 6.2.NC1b: HS có thể đặt câu hỏi cho đạt tới mức căng thẳng tột độ giữa
AI theo mẫu: "Hãy giải thích hiệu ứng những mong muốn, hành động cao đẹp,
thanh lọc trong bi kịch bằng ví dụ hào hùng của con người với những tình
ngắn"; sau đó đối chiếu với SGK trước thế bi đát không thể đảo ngược của khi ghi nhận.
thực tại hay với những trở ngại tồn tại - HS trả lời
ngay trong bản tính con người. Việc
thắt nút, triển khai và giải quyết những
xung đột như vậy làm nên cốt truyện bi
kịch. Bi kịch thường kết thúc bằng
thảm cảnh hay bằng cái chết của một
loạt nhân vật. Trong bi kịch, việc cái
đẹp, cái hùng bị thất bại đã đưa đến nỗi
đau khổ cùng cực. Song chính từ đó, bi
kịch trở thành tiếng nói khẳng định sự
bất tử của ý chí, khát vọng và chiến
thắng tinh thần của con người trong
cuộc đấu tranh chống lại những tình thế
bi đát của thực tại và những yếu hèn của cá nhân con người.
2. Nhân vật và xung đột trong bi kịch
- Nhân vật chính trong bi kịch mang
khát vọng cao đẹp, có tính cách mạnh
mẽ, có khả năng lựa chọn hành động tự
do xuất phát từ chính kiến, đức tin của
mình, song lựa chọn này xung đột với
hoàn cảnh thực tế hoặc gặp phải những
trở ngại ngay trong bản tính cố hữu. Do
vậy, nhân vật chính trong bi kịch
thường phải trải qua những trạng thái
giằng xé, bế tắc, rơi vào những tình
- GV hướng dẫn HS tìm hiểu về nhân hướng hết sức nặng nề và có kết thúc bi
vật và xung đột trong bi kịch.
thảm. Tương ứng với sự phức tạp của
- 3.1.NC1a: HS lập bảng số phân biệt nhân vật, lời thoại trong bi kịch thường
nhân vật chính trong bi kịch, xung đột căng thẳng, chất chứa biện luận, thể
bên ngoài và xung đột nội tâm.
hiện suy tư trăn thở và ý chí của những
- 6.3.NC1a: HS đánh giá ví dụ do AI nhân cách mạnh mẽ, không khuất phục.
gợi ý về xung đột bi kịch, chỉ giữ nội - Xung đột trong bi kịch là những mâu
dung phù hợp với khái niệm đã học.
thuẫn gay gắt giữa lựa chọn hành động - HS trả lời
tự do của nhân vật như một nhân cách
mạnh mẽ với cái tất yếu vốn được thể
hiện qua những thế lực nhưu định
mệnh, bản tính tự nhiên, định kiến thời
đại, thực tại xã hội,…
3. Hiệu ứng thanh lọc của bi kịch
Khi theo dõi hành động kịch căng
thẳng, gay gắt, kết cục bi thảm, người
tiếp nhận bi kịch có thể sợ hãi, kinh
hoàng, thương cảm, xót xa như chính
mình đang trải nghiệm những bế tắc
trong cuộc sống cùng nhân vật, để rồi
sau đó thấy căm ghét cái đê tiện, giả
dối; ngưỡng mộ, cảm phục cái cao cả;