Giáo án Bài 1: Tiểu thuyết và truyện ngắn Cánh diều

Ngày soạn: ....../...../.....
Ngày dạy: ....../...../......
BÀI 1. TIỂU THUYẾT VÀ TRUYỆN NGẮN
TIẾT .... : GIỚI THIỆU BÀI HỌC VÀ TRI THỨC NGỮ VĂN I. Mục tiêu 1. Kiến thức
- Nhận biết chủ đề của bài học
- Giới thiệu thể loại tiểu thuyết và truyện ngắn
- Nhận diện được ngôi kể, nhân vật, không gian, thời gian trong tiểu tuyết và truyện ngắn 2. Năng lực a. Năng lực chung:
- Hướng học sinh trở thành người đọc độc lập với các năng lực giải quyết vấn đề, tự
quản bản thân, năng lực giao tiếp, trình bày, thuyết trình, tương tác, hợp tác. b. Năng lực riêng:
- Năng lực văn học: nhận biết, bước đầu nhận xét, phân tích được đặc điểm cơ bản
của truyện ngắn và tiểu thuyết.
- Năng lực ngôn ngữ: Hiểu ý kiến các bạn, nắm bắt được thông tin từ phần giới thiệu bài 3. Phẩm chất:
- Có ý thức vận dụng kiến thức vào để hiểu và phân tích các VB được học.
- HS có tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc và ý thức về trách nhiệm của công dân
đối với đất nước, có tình yêu thương con người, biết chia sẻ và cảm thông.
II. Thiết bị dạy học và học liệu 1. Chuẩn bị của GV - Giáo án;
- Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi;
- Các phương tiện kỹ thuật;
- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp;
- Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà.
2. Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ văn 7, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi.
III. Tiến trình dạy học
Hoạt động 1: Khởi động
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập
của mình. HS khắc sâu kiến thức nội dung bài học.
b. Nội dung: HS chia sẻ kinh nghiệm của bản thân.
c. Sản phẩm: Những suy nghĩ, chia sẻ của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
- GV đặt câu hỏi: Em hãy kể tên các truyện đã được học trong chương trình Ngữ văn 6?
- GV dẫn dắt vào bài mới: ở chương trình Ngữ văn lớp 6 các em đã được học về các
loại hình tự sự dân gian như: truyền thuyết, cổ tích. Qua những câu chuyện đó các
em đã hiểu phần nào những giá trị văn hóa dân gian, những bài học đạo đức triết lý
nhân sinh mà người xưa gửi gắm. Trong chương trình Ngữ văn lớp 7 hôm nay chúng
ta sẽ cùng tìm hiểu một thể loại văn học mới đó là Truyện ngắn và tiểu thuyết hiện đại.
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức
Hoạt động 1: Tìm hiểu giới thiệu bài học và Khám phá tri thức ngữ văn
a. Mục tiêu: Nắm được nội dung của bài học, khái niệm, đặc điểm, nhân vật, ngôi kể
của thể loại truyền thuyết, truyện ngắn
b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi.
c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức thông qua sự hướng dẫn của GV, câu trả lời của HS.
d. Tổ chức thực hiện:
HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS
DỰ KIẾN SẢN PHẨM
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
I. Tiểu thuyết và truyện ngắn
GV yêu cầu HS đọc phần Tri thức ngữ 1. Tiểu thuyết văn trong SGK
Tiểu thuyết là tác phẩm văn xuôi cỡ lớn,
GV yêu cầu HS thảo luận theo nhóm: trả có nội dung phong phú, cốt truyện phức lời các câu hỏi sau:
tạp; phản ánh nhiều sự kiện, cảnh ngộ;
- Em hiểu như thế nào về thể loại truyền thường miêu tả nhiều tuyến nhân vật, thuyết, truyện ngắn?
nhiều quan hệ chồng chéo với những
- Tính cách nhân vật trong truyền ngắn diễn biến tâm lí phức tạp, đa dạng.
và tiểu thuyết có đặc điểm gì? 2. Truyện ngắn
- Bối cảnh trong truyện ngắn và tiểu Truyện ngắn là tác phẩm văn xuôi cỡ thuyết?
nhỏ, ít nhân vật, ít sự kiện phức tạp; cốt
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
truyện thường không chia thành nhiều
HS thảo luận theo bàn trả lời các câu tuyến; chi tiết cô đúc; lời văn mang hỏi. nhiều ẩn ý;...
Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
HS báo cáo kết quả, nhận xét.
II. Tính cách nhân vật và bối cảnh
Bước 4: Kết luận, nhận định.
1. Tính cách nhân vật
GV chốt và mở rộng kiến thức.
Tính cách nhân vật trong truyện
(tiểu thuyết và truyện ngắn) thường
GV có thể bổ sung thêm:
được thể hiện qua hình dáng, cử chỉ,
Nhân vật Võ Tòng trong văn bản Người hành động, ngôn ngữ, suy nghĩ của
đàn ông cô độc giữa rừng (trích tiểu chính nhân vật; qua nhận xét của người
thuyết Đất rừng phương Nam – Đoàn kể chuyện và các nhân vật khác;...
Giỏi) không chỉ được mô tả, thể hiện
qua ngoại hình, ngôn ngữ, hành động,
suy nghĩ của nhân vật này mà còn được
hiện lên qua lời của người kể chuyện
xưng “tôi” và lời của các nhân vật khác trong truyện. 2. Bối cảnh
Hoàn cảnh xã hội của một thời kì lịch sử
- Bối cảnh lịch sử của câu chuyện Buổi nói chung (bối cảnh lịch sử)
học cuối cùng (Đô-đê) là thời kì sau Thời gian và địa điểm, quang cảnh cụ
chiến tranh Pháp – Phổ (1870 – 1871), thể xảy ra câu chuyện (bối cảnh riêng)
hai vùng An-dát (Alsace) và Lo-ren
(Lorraine) của Pháp bị nhập vào nước
Phổ. Các trường học thuộc hai vùng này
phải bỏ tiếng Pháp, chuyển sang học tiếng Đức.
- Bối cảnh riêng của câu chuyện là
quang cảnh và diễn biến của buổi học tiếng Pháp cuối cùng.
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ:
III. Tác dụng của ngôi kể
GV tổ chức hoạt động trả lời câu hỏi trắc
nghiệm tìm hiểu về ngôi kể và tác dụng Trong truyện, ngôi kể có thể được tác của ngôi kể
giả thay đổi để nội dung phong phú và cách kể linh hoạt hơn
1. Thế nào là ngôi kể trong văn tự sự?
A. Chính là vị trí giao tiếp, vị trí trò
chuyện mà người kể chuyện sử dụng để kể chuyện
B. Là lời kể chuyện của nhân vật phụ
C. Là lời đối thoại của nhân vật
D. Là lời của nhân vật chính
2. Có mấy loại ngôi kể? A. 1 B. 2 C. 3 D. 4
3. Người kể chuyện là “tôi” trong các
câu chuyện có phải là tác giả không? A. Có
B. Không nhất thiết là tác giả
4. Tác dụng của ngôi kể thứ nhất trong truyện là gì?
A. Giúp câu chuyện trở nên chân thực
hơn, giàu sự tin tưởng hơn
B. Giúp nhân vật bộc lộ được tâm trạng, tình cảm dễ dàng hơn
C. Giúp tác giả đạt được dụng ý nghệ thuật của mình
D. Giúp người đọc hiểu rõ về nhân vật hơn
5. Theo em, trong truyện có nên thay
đổi ngôi kể không? Việc thay đổi đó có ý nghĩa như thế nào?
A. Không nên thay đổi, vì sẽ bị rối trong cách xưng hô B . Có
nên thay đổi, vì việc thay đổi sẽ
làm nội dung phong phú hơn và cách kể linh hoạt hơn
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ:
HS thảo luận theo bàn trả lời các câu hỏi.
Bước 3: Báo cáo, thảo luận:
HS báo cáo kết quả, nhận xét.
Bước 4: Kết luận, nhận định.
GV chốt và mở rộng kiến thức.
Ví dụ: Trong Người đàn ông cô độc giữa rừng (Đoàn Giỏi)
- Phần mở đầu đoạn trích được kể theo
lời cậu bé An (ngôi thứ nhất, xưng
“tôi”), kể lại những gì cậu bé đã chứng
kiến khi gặp chú Võ Tòng ở căn lều giữa