TÀI LIỆU ÔN HÈ TIẾNG VIỆT 5 LÊN 6 Buổi Tiết Nội dung
ÔN TẬP TIẾNG VIỆT 1 1,2,3
BÀI 1: TỪ VÀ CẤU TẠO TỪ TIẾNG VIỆT ÔN TẬP TIẾNG VIỆT 2 4,5,6 BÀI 2: NGHĨA CỦA TỪ ÔN TẬP TIẾNG VIỆT 3 7,8,9
BÀI 3: PHÂN LOẠI TỪ THEO NHÓM NGHĨA
(Từ đồng nghĩa, từ đồng âm, từ trái nghĩa) ÔN TẬP TIẾNG VIỆT 4 10,11,12
BÀI 4: ÔN TẬP VỀ TỪ LOẠI
(Danh từ, động từ, tính từ) ÔN TẬP TIẾNG VIỆT 5 13,14,15
BÀI 5 : CÁC BIỆN PHÁP TU TỪ TỪ VỰNG ÔN TẬP TIẾNG VIỆT 6 16,17,18
BÀI 6: CÂU VÀ CÁC THÀNH PHẦN CÂU ÔN TẬP TẬP LÀM VĂN 7 19,20,21
BÀI 7: RÈN KĨ NĂNG LÀM VĂN KỂ CHUYỆN ÔN TẬP TẬP LÀM VĂN 8 22,23,24
BÀI 8: RÈN KĨ NĂNG LÀM VĂN MIÊU TẢ 9 25,26,27
ÔN TẬP KĨ NĂNG ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN 10 28,29,30
LUYỆN ĐỀ TỔNG HỢP BUỔI : 1 TIẾT : 1,2,3
ÔN TẬP TIẾNG VIỆT
BÀI 1: TỪ VÀ CẤU TẠO TỪ TIẾNG VIỆT
A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:
- Củng cố kiến thức Tiếng Việt: từ và cấu tạo từ Tiếng Việt
- Nhận biết và phân tích được từ Tiếng Việt
- Có ý thức vận dụng kiến thức vào giao tiếp và tạo lập văn bản.
B. CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
1. Kiểm tra bài cũ: Xen kẽ trong giờ. 2. Bài mới: I. LÍ THUYẾT 1. Từ là gì ?
a. Tiếng là đơn vị cấu tạo nên từ. Tiếng có thể có nghĩa rõ ràng hoặc có nghĩa không rõ ràng.
VD : Đất đai ( Tiếng đai đã mờ nghĩa )
Sạch sành sanh ( Tiếng sành, sanh trong không có nghĩa )
b. Từ : là đơn vị nhỏ nhất dùng có nghĩa dùng để đặt câu. Từ có 2 loại :
- Từ do 1 tiếng có nghĩa tạo thành gọi là từ đơn.
- Từ do 2 hoặc nhiều tiếng ghép lại tạo thành nghĩa chung gọi là từ phức. Mỗi tiếng
trong từ phức có thể có nghĩa rõ ràng hoặc không rõ ràng.
c. Cách phân định ranh giới từ:
- Dựa vào tính hoàn chỉnh về cấu tạo và về nghĩa của từ, ta có thể xác định được 1 tổ
hợp nào đó là 1 từ ( từ phức) hay 2 từ đơn bằng cách xem xét tổ hợp ấy về 2 mặt : kết cấu và nghĩa
- Cách 1 : Dùng thao tác chêm, xen: Nếu quan hệ giữa các tiếng trong tổ hợp mà lỏng
lẻo, dễ tách rời, có thể chêm, xen 1 tiếng khác từ bên ngoài vào mà nghĩa của tổ hợp
về cơ bản vẫn không thay đổi thì tổ hợp ấy là 2 từ đơn.
VD: tung cánh Tung đôi cánh
lướt nhanh Lướt rất nhanh
(Hai tổ hợp trên đã chêm thêm tiếng đôi , rất nhưng nghĩa các từ này về cơ bản không
thay đổi, do đó tung cánh và lướt nhanh là kết hợp 2 từ đơn)
- Ngược lại, nếu mối quan hệ giữa các tiếng trong tổ hợp mà chặt chẽ, khó có thể tách
rời và đã tạo thành một khối vững chắc, mang tính cố định ( không thể chêm , xen )
thì tổ hợp ấy là 1 từ phức.
V.D: chuồn chuồn nước chuồn chuồn sống ở nước
mặt hồ mặt của hồ
(Khi ta chêm thêm tiếng sống và của vào, cấu trúc và nghĩa của 2 tổ hợp trên đã bị
phá vỡ ,do đó chuồn chuồn nước và mặt hồ là kết hợp 1 từ phức)
- Cách 2 : Xét xem trong kết hợp có yếu tố nào đã chuyển nghĩa hay mờ nghĩa gốc hay không.
VD : bánh dày (tên 1 loại bánh); áo dài ( tên 1 loại áo ) đều là các kết hợp của 1 từ
đơn vì các yếu tố dày, dài đã mờ nghĩa, chỉ còn là tên gọi của 1 loại bánh, 1 loại áo,
chúng kết hợp chặt chẽ với các tiếng đứng trước nó để tạo thành 1 từ
- Cách 3 : Xét xem tổ hợp ấy có nằm trong thế đối lập không ,nếu có thì đấy là kết hợp củ 2 từ đơn.
VD: có xoè ra chứ không có xoè vào
có rủ xuống chứ không có rủ lên xoè ra, rủ xuống là 1 từ phức
ngược với chạy đi là chạy lại
ngược với bò vào là bò ra
chạy đi, bò ra là những kết hợp của 2 từ đơn * Chú ý :
+ Khả năng dùng 1 yếu tố thay cho cả tổ hợp cũng là cách để chúng ta xác định tư cách từ.
VD: cánh én ( chỉ con chim én )
tay người ( chỉ con người )
+ Có những tổ hợp mang tính chất trung gian, nghĩa của nó mang đặc điểm của cả 2
loại ( từ phức và 2 từ đơn ). Trong trường hợp này ,tuỳ từng trường hợp cụ thể mà ta
có kết luận nó thuộc loại nào.
2. Từ đơn và từ phức:
a. Từ đơn là từ chỉ có 1 tiếng
b. Cấu tạo từ phức :
* Từ ghép: Là từ do 2 hoặc nhiều tiếng có nghĩa ghép lại tạo thành nghĩa chung.
- Từ ghép có nghĩa tổng hợp (T.G hợp nghĩa, T.G đẳng lập, T.G song song ): Là từ
ghép mà nghĩa của nó biểu thị những loại rộng hơn, lớn hơn, khái quát hơn so với
nghĩa các tiếng trong từ.
- Từ ghép có nghĩa phân loại ( T.G phân loại, T.G chính phụ ): Thường gồm có 2
tiếng, trong đó có 1 tiếng chỉ loại lớn và 1 tiếng có tác dụng chia loại lớn đó thành loại nhỏ hơn.
* Từ láy: Là từ gồm 2 hay nhiều tiếng láy nhau. Các tiếng láy có thể có 1 phần hay
toàn bộ âm thanh được lặp lại.
*Nghĩa của từ láy: Rất phong phú, cũng như từ ghép, chúng có cả nghĩa khái quát,
tổng hợp và nghĩa phân loại.
VD : làm lụng, máy móc, chim chóc, ...( nghĩa tổng hợp ) nhỏ nhen, nhỏ nhắn, xấu
xa, xấu xí ,...( nghĩa phân loại ).
Tuy nhiên , ở tiểu học thường đề cập đến mấy dạng cơ bản sau :
- Diễn tả sự giảm nhẹ của tính chất (so với nghĩa của từ hay tiếng gốc). VD : đo đỏ < đỏ Nhè nhẹ < nhẹ
- Diễn tả sự tăng lên, mạnh lên của tính chất: VD: cỏn con > con sạch sành sanh > sạch
- Diễn tả sự lặp đi lặp lại các động tác, khiến cho từ láy có giá trị gợi hình cụ thể
VD: gật gật, rung rung, cười cười nói nói, ...
- Diễn tả sự đứt đoạn, không liên tục nhưng tuần hoàn.
VD: lấp ló, lập loè, bập bùng, nhấp nhô, phập phồng,...
- Diễn tả tính chất đạt đến mức độ chuẩn mực, không chê được.
VD: nhỏ nhắn, xinh xắn, tươi tắn, ngay ngắn, vuông vắn ,tròn trặn,...
*Từ tượng thanh : Là từ láy mô phỏng, gợi tả âm thanh trong thực tế : Mô phỏng
tiếng người, tiếng của loài vật, tiếng động,...
VD: rì rào, thì thầm, ào ào,...
* Từ tượng hình : Là từ láy gợi tả hình ảnh, hình dáng của người, vật gợi tả màu sắc, mùi vị.
VD: Gợi dáng dấp: lênh khênh, lè tè, tập tễnh, ...
Gợi tả màu sắc: chon chót, sặc sỡ, lấp lánh,...
Gợi tả mùi vị: thoang thoảng, nồng nàn ,ngào ngạt,...
3. Phân biệt từ láy với từ ghép
- Nếu các tiếng trong từ có cả quan hệ về nghĩa và về âm thì ta xếp vào từ ghép
VD: mặt mũi, phẳng lặng, mơ mộng,...
- Nếu các từ chỉ còn 1 tiếng có nghĩa, còn 1 tiếng đã mất nghĩa nhưng 2 tiếng không
có quan hệ về âm thì ta xếp vào nhóm từ ghép.
VD: Xe cộ, tre pheo, gà qué, chợ búa,...
- Nếu các từ chỉ còn 1 tiếng có nghĩa, còn 1 tiếng đã mất nghĩa nhưng 2 tiếng có quan
hệ về âm thì ta xếp vào nhóm từ láy
VD: chim chóc, đất đai, tuổi tác, thịt thà, cây cối, máy móc,...
II. BÀI TẬP THỰC HÀNH
Bài 1: Tìm các từ ghép, từ láy trong các từ:
Ruộng nương, ruộng rẫy, nương rẫy, ruộng vườn, vườn tược, nương náu, đền chùa,
đền đài, miếu mại, lăng tẩm, lăng kính, lăng loàn, lăng nhăng.
* Từ láy: Lăng loàn, lăng nhăng, miếu mạo, ruộng rẫy.
* Từ ghép: Ruộng nương, nương rẫy, vườn tược, đình chùa, lăng tẩm, lăng kính
Bài 2: Cho trước tiếng: Làm
Hãy kết hợp với các tiếng khác để tạo thành 5 từ ghép 5 từ láy.
* 5 từ ghép: làm việc, làm ra, làm ăn, làm việc, làm cho
*5 từ láy: Làm lụng, làm lành, làm lẽ, làm lấy, làm liếc
Bài 3: Phân loại từ trong đoạn văn
Tỉnh dậy, Lang Liêu mừng thầm. Càng ngẫm nghĩ, chàng càng thấy lời thầm
nói đúng. Chàng bèn chẹn chọn thứ gạo nếp thơm lừng trắng tinh. Hạt nào hạt nấy
tròn mẩy đem vo thật sạch, lấy đậu xanh, thịt lợn làm nhân dùng lá dong trong vườn
HỆ THỐNG KIẾN THỨC TRỌNG TÂM I. TỪ LOẠI 1. Đại từ
Khái niệm: Đại từ là những từ dùng để xưng hô, để hỏi hoặc để thay thế các từ ngữ khác. - Ví dụ:
+ Đền nào thiêng nhất xứ Thanh? (Đại từ nghi vấn)
+ Em tôi rất ngoan. (Đại từ xưng hô)
+ Lúa gạo rất đáng quý, thời gian cũng vậy. (Đại từ thay thế)
Đại từ gồm có 3 loại đại từ xưng hô, đại từ nghi vấn, đại từ thay thế.
* Đại từ xưng hô:
- Đại từ xưng hô là từ được người nói dùng để tự chỉ mình hay chỉ người khác khi
giao tiếp: tôi, chúng tôi; mày, chúng mày; nó, chúng nó;…
- Đại từ xưng hô thể hiện ở 3 ngôi: Đại từ chỉ ngôi thứ Đại từ chỉ ngôi thứ ba (người được 2 nhất (chỉ người Đại từ chỉ ngôi thứ người ở ngôi thứ nói): tôi, ta, tớ, hai (chỉ người nhất và thứ 2 nói chúng tôi, chúng nghe): mày, cậu,
tới): họ, nó, hắn, ta, … các cậu, …
bọn họ, chúng nó, …
- Bên cạnh các từ nói trên, người Việt Nam còn dùng nhiều danh từ chỉ người làm
đại từ xưng hô để thể hiện rõ thứ bậc, tuổi tác, giới tính: ông, bà, anh, chị, em, cháu, thầy bạn,…
- Khi xưng hô cần chú ý chọn từ cho lịch sự, thể hiện đúng mối quan hệ giữa mình
với người nghe và người được nhắc tới.
* Đại từ nghi vấn
- Đại từ nghi vấn là loại đại từ dùng để đặt câu hỏi trong câu. Nó có thể được sử
dụng để hỏi về sự vật, sự việc, con người, như: ai, gì, nào, bao nhiêu, đâu,...
* Đại từ thay thế
- Đại từ thay thế là những từ dùng để thay thế những từ hay cụm từ khác để hạn chế
việc lặp lại từ, hoặc người viết/người nói không muốn nói trực tiếp. Chúng được
chia thành những loại sau: Đại từ thay thế cho Đại từ thay thế cho danh từ: Bọn họ, động từ, tính từ: Đại từ thay thế cho chúng tôi, họ, Như thế, vậy, thế số từ: Bao, bao chúng, nó… này… nhiêu… 1 2. Kết từ
Khái niệm: Kết từ là từ nối các từ ngữ hoặc các câu, nhằm thể hiện mối quan hệ
giữa các từ ngữ hoặc các câu với nhau.
- Một số kết từ thường dùng: và, với, hoặc, của, mà, để, về,....
+ Ví dụ: Em và Lan cùng đi công viên. (Kết từ)
- Có những kết từ dùng theo cặp (cặp kết từ) như: mặc dù.... nhưng, vì..... nên, nếu....
thì, không những.... mà còn,....
+ Ví dụ Mặc dù trời mưa nhưng em vẫn đi học. (Cặp kết từ) II. CÁC LỚP TỪ 1. Từ đồng nghĩa
Khái niệm: Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau (ví dụ: bố, ba, cha,…)
hoặc gần giống nhau (ví dụ: ăn, xơi, chén,…).
- Lưu ý: Khi viết hoặc nói, cần lựa chọn từ phù hợp nhất với ý nghĩa được thể hiện.
- Ví dụ: yếu - mềm, chăm chỉ - cần cù, xe lửa - tàu hỏa. 2. Từ đa nghĩa
Khái niệm: Từ đa nghĩa là từ có nhiều nghĩa, trong đó có một nghĩa gốc và một
hoặc một số nghĩa chuyển.
Các nghĩa của một từ đa nghĩa luôn có mối liên hệ với nhau. - Ví dụ:
+ Em phải ngẩng đầu lên để nhìn rõ hơn. (“Đầu” ở đây là một bộ phận của cơ thể con người).
+ Miếng trầu là đầu câu chuyện. (“Đầu” ở đây có nghĩa là sự bắt đầu hoặc khởi đầu).
III. BIỆN PHÁP ĐIỆP TỪ, ĐIỆP NGỮ
Khái niệm: Biện pháp điệp từ, điệp ngữ là cách người nói hoặc người viết lặp lại
một hoặc một số từ ngữ nhằm làm nổi bật một nội dung trong bài nói hoặc bài
viết. Từ ngữ lặp lại được gọi là điệp từ, điệp ngữ. - Ví dụ:
+ Bài thơ “Việt Bắc” của Tố Hữu:
“Mình về, mình có nhớ ta
Mười lăm năm ấy thiết tha mặn nồng
Mình về, mình có nhớ không?”
- Cách nhận biết: Để nhận ra nó, trước tiên bạn phải nhìn thấy các từ được lặp lại
nhiều lần. Xét về nội dung được truyền tải, các thông điệp có ý nghĩa mạnh mẽ, có
liệt kê hay không? Và so sánh gợi ý được thể hiện theo cách nào trong ba cách được sử dụng. IV. DẤU GẠCH NGANG 2
Khái niệm: Dấu gạch ngang, được viết là (-) là một dấu câu trong Tiếng Việt.
Dấu gạch ngang có nhiều tác dụng. Dấu gạch ngang được sử dụng để phân tách
các thành phần trong văn bản một cách rõ ràng và thường xuất hiện trong các ngữ
cảnh về biểu đồ, danh sách, để tạo ra sự nổi bật cho một từ hoặc cụm từ cụ thể. - Ví dụ:
Trẻ em có bổn phận sau đây:
- Yêu quý, kính trọng, hiếu thảo với ông bà, cha mẹ;
- Kính trọng thầy giáo, cô giáo; lễ phép với người lớn;
- Thương yêu em nhỏ; đoàn kết với bạn bè;
- Giúp đỡ người già yếu, người khuyết tật, tàn tật, người gặp hoàn cảnh khó khăn.
* Tác dụng của dấu gạch ngang Đặt ở đầu dòng để Đặt ở giữa câu để Đặt giữa các từ để đánh dấu lời nói đánh dấu bộ phận nối gạch từ nằm trực tiếp của nhân chú thích, giải trong một liên vật hoặc để liệt kê. thích trong câu danh V. CÂU 1. Câu đơn
Khái niệm: Câu đơn là câu được cấu tạo bởi một tập hợp từ ngữ và có ý nghĩa
hoàn chỉnh, có nghĩa là mỗi câu phải diễn đạt được một ý tương đối trọn vẹn. - Ví dụ:
+ Mẹ tôi là giáo viên.
+ Trời hôm nay đẹp quá.
+ Buổi học hôm nay rất thú vị.
Phân loại câu đơn * Câu kể
- Câu kể (câu trần thuật) dùng để:
+ Kể, tả hoặc giới thiệu về sự vật, sự việc.
+ Nói lên ý kiến hoặc tâm tư, tình cảm của mỗi người.
+ Cuối câu kể thường có dấu chấm. * Câu hỏi
- Câu hỏi (câu nghi vấn) dùng để:
+ Hỏi về những điều chưa biết.
+ Thể hiện thái độ khen, chê.
+ Thể hiện sự khẳng định, phủ định.
+ Thể hiện yêu cầu, mong muốn. * Câu cảm 3
- Câu cảm (câu cảm thán) dùng để bộc lộ cảm xúc của người nói (vui mừng, thán
phục, đau xót, ngạc nhiên,...).
- Trong câu cảm thường có các từ ngữ: ôi, chao, chà, trời, quá, lắm, thật,.... Khi viết,
cuối câu cảm thường có dấu chấm than (!). * Câu khiến
- Câu khiến (câu cầu khiến) dùng để nêu yêu cầu, đề nghị, mong muốn,... của người
nói, người viết với người khác.
- Khi viết, cuối câu khiến có dấu chấm than (!) hoặc dấu chấm (.). 2. Câu ghép
Khái niệm: Câu ghép là câu gồm hai hoặc nhiều cụm chủ ngữ - vị ngữ. Mỗi cụm
này gọi là một vế câu. - Ví dụ:
+ Trời xanh, gió mát và cây cối xanh tươi.
+ Vì trời mưa nên đường trơn trượt.
+ Nếu trời nắng, chúng ta sẽ đi chơi công viên. * Đặc điểm:
- Các vế câu trong câu ghép có quan hệ chặt chẽ với nhau về nghĩa.
- Các vế câu có thể nối với nhau bằng các quan hệ từ, cặp quan hệ từ hoặc bằng dấu câu.
- Mỗi vế câu đều có cấu tạo giống một câu đơn.
* Chức năng của câu ghép:
- Bổ sung ý nghĩa giúp cho câu văn đầy đủ, không bị thiếu ý, vô nghĩa.
- Trong quá trình nói chuyện, câu ghép giúp bạn tóm gọn vấn đề, nhất là những vấn
đề có mối liên quan với nhau về ý nghĩa. Nếu dùng câu đơn, câu chuyện rất dễ lan man, khó hiểu.
3. Cách nối các vế câu ghép
Cách nối các vế câu: Các vế câu trong câu ghép có thể được nối với nhau bằng
các cách khác nhau để thể hiện mối quan hệ giữa các ý - Ví dụ:
+ Nếu bạn chăm chỉ học, thì bạn sẽ đạt điểm cao.
+ Vì trời mưa to, nên mọi người không đi ra ngoài được.
+ Dù trời lạnh, tôi vẫn ra ngoài tập thể dục.
VI. LIÊN KẾT CÂU
1. Liên kết câu bằng cách lặp từ ngữ
Liên kết câu: Là cách thức giúp các câu trong một đoạn văn kết nối chặt chẽ với
nhau, tạo thành một khối thống nhất về ý. 4
Nhắn tin Zalo